Herman Melvill

Herman Melvill 1819-yil 1-avgustda Nyu-Yorkda savdogar oilasida tugʻilgan. Otasining bankrot boʻlishi va erta vafoti oilani ogʻir ahvolga solib qoʻydi, yosh Herman esa maktabni tashlab, ishlashga majbur boʻldi. Bank xizmatchisi, oʻqituvchi, keyin dengizchi boʻlib ishladi. 1841-yilda «Akushnet» kit ovlash kemasida Tinch okeaniga yoʻl oldi, Markiz orollarida kemadan qochib, mahalliy aholi orasida bir muddat yashadi.

Bu sarguzashtlar uning ilk romanlari — «Taypi» (1846) va «Omu» (1847) uchun asos boʻldi va ular katta muvaffaqiyat qozondi. Biroq 1851-yilda chiqqan «Mobi Dik» zamondoshlari tomonidan yaxshi qabul qilinmadi. Melvill bu asarni doʻsti, yozuvchi Nataniel Gotornga bagʻishlagan edi. Keyingi asarlari ham kam oʻquvchi topdi, va u oʻn toʻqqiz yil davomida Nyu-York bojxonasida inspektor boʻlib ishladi. 1891-yil 28-sentabrda deyarli unutilgan holda vafot etdi; «Billi Bad» qissasi esa vafotidan keyin, 1924-yilda nashr qilindi.

«Mobi Dik» kit ovchi «Pekod» kemasi kapitani Axabning oʻz oyogʻini yulib ketgan oq kitdan oʻch olish ishtiyoqi haqida hikoya qiladi. Voqealarni yosh dengizchi Ismoil bayon etadi. Roman sarguzasht, falsafiy mulohaza, kit ovlash haqidagi ensiklopedik maʼlumot, Shekspirona monolog va diniy ramzlarni bir butunga birlashtiradi.

Nega oʻqish kerak

• XX asrning 1920-yillarida Melvill qayta kashf etildi va «Mobi Dik» Amerika adabiyotining eng buyuk romanlaridan biri sifatida tan olindi.
• Asar inson irodasi, qasos, tabiat qudrati va bilimning chegaralari haqida oʻylashga undaydi.

Bugun ham «Mobi Dik» har bir yangi oʻqishda yangi qatlamini ochadigan, sabr talab qiluvchi, ammo mukofoti katta kitob boʻlib qolmoqda.