Sofokl

Sofokl miloddan avvalgi taxminan 497/496-yilda Afina yaqinidagi Kolon qishlogʻida badavlat oilada tugʻilgan va miloddan avvalgi 406/405-yilda vafot etgan. U Esxil va Evripid bilan birga yunon tragediyasining uch buyuk ustasidan biri hisoblanadi. Uning umri Afinaning eng gullagan davri — Perikl asriga toʻgʻri keldi.

Sofokl nafaqat dramaturg, balki faol fuqaro ham boʻlgan: u davlat xazinasida masʼul lavozimda ishlagan va Perikl bilan birga strateg (harbiy qoʻmondon) etib saylangan. Dionis bayramlaridagi dramaturglar bellashuvida u oʻndan ortiq marta gʻolib chiqqan. Aristotel oʻzining «Poetika» asarida Sofoklni, ayniqsa «Shoh Edip»ni, tragediya sanʼatining namunasi sifatida keltiradi.

Qadimgi manbalarga koʻra, Sofokl 120 ga yaqin pyesa yozgan, ammo ulardan faqat yettitasi toʻliq saqlangan. Uning yangiliklari orasida sahnaga uchinchi aktyorni olib chiqish bor: bu dramatik toʻqnashuvni ancha murakkab va jonli qildi. Sofokl qahramonlari kuchli irodali, ammo taqdir va oʻz xatolari oldida ojiz insonlardir.

Saqlangan tragediyalari

• «Shoh Edip» va «Edip Kolonda»
• «Antigona»
• «Elektra»
• «Ayaks», «Traxinlik ayollar», «Filoktet»

«Tragediyalar» toʻplamidagi asarlar davlat qonuni va vijdon, inson bilimi va taqdir, aybdorlik va masʼuliyat haqidagi abadiy savollarni koʻtaradi. Antigonaning qoniga sodiq qolishi yoki Edipning haqiqatni oxirigacha izlashi bugungi oʻquvchini ham befarq qoldirmaydi. Sofoklni oʻqish — Yevropa dramaturgiyasi va axloqiy tafakkurining ildizlariga qaytish demakdir.