Tomas Mor

Tomas Mor 1478-yil 7-fevralda Londonda sudya Jon Mor oilasida tugʻilgan (baʼzi manbalarda 1477-yil koʻrsatiladi). Bolaligida Kenterberi arxiyepiskopi Jon Morton xonadonida xizmatda boʻlgan, soʻng Oksfordda oʻqigan va Londonda huquqshunoslikni egallagan. Yoshligida bir muddat monastir hayotiga ham qiziqqan, ammo oxir-oqibat huquq va davlat xizmatini tanlagan. U gollandiyalik gumanist Erazm Rotterdamskiy bilan yaqin doʻst boʻlgan: Erazmning «Ahmoqlikka maqtov» asari Morga bagʻishlangan.

Mor muvaffaqiyatli advokat, parlament aʼzosi va London shahrining sud amaldori boʻlib ishladi, keyin qirol Genrix VIII xizmatiga kirdi. 1529-yilda Angliyaning lord-kansleri — eng yuqori fuqarolik lavozimlaridan biriga tayinlandi. Biroq qirolning Rim papasidan ajralib, oʻzini Angliya cherkovining boshligʻi deb eʼlon qilishini maʼqullamadi va 1532-yilda isteʼfoga chiqdi. Tegishli qasamyodni qabul qilishdan bosh tortgani uchun 1534-yilda Tauerga qamaldi va 1535-yil 6-iyulda qatl etildi. 1935-yilda Katolik cherkovi uni avliyolar qatoriga qoʻshdi.

«Utopia» 1516-yilda lotin tilida yozilib, Erazmning koʻmagida Niderlandiyaning Luven shahrida chop etilgan. Asar ikki qismdan iborat. Birinchisida sayyoh Rafael Gitlodey bilan suhbat orqali oʻsha davr Angliyasidagi ijtimoiy adolatsizlik — yerlarning qoʻy yaylovlari uchun tortib olinishi, kichik oʻgʻrilik uchun oʻlim jazosi kabi illatlar tanqid qilinadi. Ikkinchisida Utopia orolidagi jamiyat tasvirlanadi: u yerda xususiy mulk yoʻq, ish kuni olti soat, mansabdorlar saylanadi, turli dinlarga bagʻrikenglik bilan qaraladi. «Utopia» soʻzi yunoncha «yoʻq joy» degan maʼnoni anglatadi va «yaxshi joy» soʻziga ham ohangdosh.

Nega oʻqish kerak

• Asar nomi butun bir janr va tushunchaga — «utopiya»ga nom bergan.
• Mor ideal jamiyatni tasvirlash orqali oʻz zamonasining haqiqiy muammolarini oʻtkir tanqid qiladi.
• Kitobning qanchalik jiddiy va qanchalik kinoya ekani haligacha bahs mavzusi boʻlib, oʻquvchini mustaqil fikrlashga undaydi.