Rene Dekart

Rene Dekart 1596-yil 31-martda Fransiyaning Turen viloyatidagi La-E shaharchasida (hozir uning sharafiga Dekart deb ataladi) tugʻilgan. Otasi viloyat parlamenti maslahatchisi boʻlgan, onasi esa u bir yoshligida vafot etgan. Dekart La-Flesh shahridagi iyezuitlar kollejida tahsil oldi, soʻng Puate universitetida huquqshunoslikni tamomladi. Biroq kitobiy bilimlardan qoniqmay, «dunyo degan katta kitob»ni oʻqishga qaror qildi.

1618-yilda u Niderlandiyada armiya safiga yozildi va u yerda olim Isaak Bekman bilan tanishib, matematika va fizikaga qiziqishi kuchaydi. Keyingi yillarda Yevropa boʻylab sayohat qildi, 1628-yildan esa qariyb yigirma yil Niderlandiyada yashadi. 1633-yilda Galiley qoralangani haqida eshitib, dunyo tuzilishi haqidagi asarini nashr etishdan voz kechdi. 1649-yilda Shvetsiya qirolichasi Kristinaning taklifi bilan Stokgolmga bordi va u yerda 1650-yil 11-fevralda, shamollashdan soʻng, vafot etdi.

Dekartning eng mashhur falsafiy asarlaridan biri — «Metod haqida mulohazalar» 1637-yilda fransuz tilida, uning optika, meteorologiya va geometriyaga oid tadqiqotlariga muqaddima sifatida chop etilgan. Unda u ishonchli bilimga erishish uchun toʻrt qoidani taklif qiladi va mashhur «Fikrlayapman, demak, mavjudman» xulosasini bayon qiladi. 1641-yilda lotin tilida chiqqan «Metafizik mulohazalar» («Birinchi falsafa haqida mulohazalar») oltita mulohazadan iborat: unda muallif shubhalanish mumkin boʻlgan hamma narsani chetga surib, soʻng aql yordamida oʻzlik, Xudo va tashqi dunyo haqidagi bilimni qayta tiklashga urinadi.

Nega oʻqish kerak

• Dekart «yangi davr falsafasining otasi» hisoblanadi: u falsafani aniq va shubhasiz asosga qurishga intilgan.
• Uning ruh va tanani ikki alohida substansiya sifatida koʻrishi bugungi ong falsafasida ham munozara mavzusi.
• Dekart analitik geometriyaning asoschilaridan biri sifatida matematikaga ham katta hissa qoʻshgan.