Meri Uolstonkraft

Meri Uolstonkraft 1759-yil 27-aprelda Londonda tugʻilgan. Uning bolaligi otasining moliyaviy muvaffaqiyatsizliklari va oiladagi qoʻpollik soyasida oʻtgan. Muntazam taʼlim olmagan boʻlsa-da, mustaqil mutolaa bilan keng bilim egalladi. Yoshligida kompanyonka, murabbiya boʻlib ishladi, opa-singillari va dugonasi bilan Londonning Nyuington-Grin mavzesida maktab ochdi. Keyinroq noshir Jozef Jonson bilan hamkorlik qilib, tarjimon va sharhlovchi sifatida kasbiy yozuvchiga aylandi — bu oʻsha davr ayoli uchun noyob yoʻl edi.

1789-yilda Fransuz inqilobi boshlanganda, irlandiyalik siyosatchi Edmund Byork «Fransiyadagi inqilob haqida mulohazalar» kitobida uni keskin tanqid qildi. Uolstonkraft birinchilardan boʻlib unga javob yozdi: 1790-yilda chiqqan «Inson huquqlari himoyasi» asarida u merosiy imtiyozlar va anʼana hukmronligiga qarshi aql, erkinlik va tenglik gʻoyalarini himoya qildi. Ikki yildan soʻng shu gʻoyalarni davom ettirib, «Ayollar huquqlari himoyasi» (1792) kitobini yozdi va unda ayollarga erkaklar bilan teng taʼlim berish zarurligini isbotladi.

Uolstonkraft inqilobiy Fransiyada ham yashadi. 1797-yilda faylasuf Uilyam Godvinga turmushga chiqdi, ammo oʻsha yili, 10-sentabrda, qizi Meri tugʻilganidan bir necha kun oʻtib vafot etdi. Bu qiz keyinchalik «Frankenshteyn» romanining muallifi Meri Shelli sifatida tanildi.

Nega oʻqish kerak

• Uolstonkraft ayollar huquqlari uchun kurash gʻoyaviy tarixining asoschilaridan biri hisoblanadi.
• Uning asarlari taʼlim, aql va fuqarolik erkinligi oʻrtasidagi bogʻliqlikni ochiq va jasur tilda koʻrsatadi.

Inson huquqlari gʻoyasi qanday tugʻilgani va qanday bahslarda chiniqqanini bilishni istaganlar uchun Uolstonkraft dolzarb muallifdir.