Lao-szi

Lao-szi — qadimgi Xitoy falsafasining eng sirli siymolaridan biri, daosizm taʼlimotining asoschisi sifatida eʼzozlanadigan donishmand. Uning ismi «Keksa ustoz» degan maʼnoni beradi. U haqidagi eng qadimgi tarjimai hol maʼlumotini miloddan avvalgi II–I asrlarda yashagan tarixchi Sima Szyan beradi, ammo uning oʻzi ham bu maʼlumotlarga ishonchsizlik bildirgan.

Anʼanaga koʻra, Lao-szi miloddan avvalgi VI asrda yashagan, Chjou sulolasi saroyida arxiv saqlovchi boʻlib ishlagan va Konfutsiy bilan uchrashgan. Rivoyatga qaraganda, saroydagi tanazzulni koʻrib, u gʻarbga ketishga qaror qilgan; chegara darvozasining qorovuli undan donoligini yozib qoldirishni soʻragan, va shunda «Dao de szin» yaratilgan. Zamonaviy tadqiqotchilarning koʻpchiligi Lao-szining tarixiy shaxs ekaniga shubha bilan qaraydi va kitob bir muallif tomonidan emas, balki uzoq vaqt davomida shakllangan deb hisoblaydi. Arxeologik topilmalar — Mavanduyda topilgan ipak qoʻlyozmalar va Goudyandan chiqqan bambuk taxtachalar — matnning taxminan miloddan avvalgi IV asr oxirida allaqachon mavjud boʻlganini koʻrsatadi.

«Dao de szin» — taxminan besh ming ieroglifdan iborat, sakson bir qisqa bobga boʻlingan ixcham asar. Uning nomi «Yoʻl va fazilat haqidagi kitob» deb tarjima qilinadi.

Asosiy gʻoyalari

• Dao — soʻz bilan toʻliq ifodalab boʻlmaydigan, olamning asosi va tabiiy tartibi.
• «U-vey» — zoʻrlamaslik, tabiiy oqimga qarshi bormaslik tamoyili.
• Yumshoqlik va kamtarlikning qattiqlik ustidan gʻalabasi; bunga suv eng sevimli misol sifatida keltiriladi.

«Dao de szin» dunyoda eng koʻp tarjima qilingan kitoblardan biridir. Uning sodda, ammo koʻp maʼnoli satrlari har bir oʻqishda yangi mulohazaga turtki beradi.