Jozef Konrad

Jozef Konrad (asl ismi Yuzef Teodor Konrad Kozhenyovskiy) 1857-yil 3-dekabrda oʻsha paytda Rossiya imperiyasi tarkibida boʻlgan Berdichev shahrida (hozirgi Ukraina) polyak oilasida tugʻilgan. Otasi Apollo Kozhenyovskiy shoir va polyak milliy harakati ishtirokchisi boʻlib, siyosiy faoliyati uchun oilasi bilan Rossiyaning shimoliga surgun qilingan. Konrad yoshligida ota-onasidan ayrildi va togʻasi Tadeush Bobrovskiy qaramogʻida Krakovda ulgʻaydi.

Oʻn olti yoshida Konrad dengizchi boʻlish orzusida Marselga yoʻl oldi va dastlab fransuz kemalarida suzdi. 1878-yildan ingliz savdo flotida xizmat qildi, 1886-yilda Britaniya fuqaroligini va kapitanlik guvohnomasini oldi. Ingliz tilini yigirma yoshlarida oʻrgangan — bu uning polyak va fransuz tillaridan keyingi uchinchi tili edi. 1890-yilda Kongo daryosida paroxodda xizmat qildi; bu safar uning sogʻligʻiga ham, dunyoqarashiga ham chuqur iz qoldirdi. 1895-yilda ilk romani «Almayer's Folly» chiqqach, butunlay adabiyotga oʻtdi. Keyingi asarlari orasida «Lord Jim», «Nostromo», «Maxfiy agent» bor. Konrad 1924-yil 3-avgustda Angliyaning Kent grafligida vafot etgan.

«Zulmat qaʼrida» qissasi 1899-yilda jurnalda qismlarga boʻlib bosilgan, 1902-yilda esa kitob holida chiqqan. Temza daryosida turgan kemada dengizchi Marlou hamrohlariga Afrikaga qilgan safarini hikoya qiladi: u fil suyagi savdosi bilan shugʻullanuvchi kompaniya topshirigʻi bilan daryo boʻylab ichkariga, mustamlaka chekkasida gʻayritabiiy hokimiyatga ega boʻlgan agent Kurtsni izlab boradi. Asar Konradning Kongodagi shaxsiy tajribasiga tayanadi.

Nega oʻqish kerak

• Qissa mustamlakachilikning shafqatsizligi va «tamaddun tarqatish» daʼvolarining ikkiyuzlamachiligini fosh etadi.
• Asar insonning hokimiyat va yolgʻizlik sharoitida qanday oʻzgarishi haqidagi teran psixologik tadqiqotdir.
• XX asrda u jiddiy bahslarga, jumladan, Afrika tasviri borasidagi tanqidlarga sabab boʻlgan; bu bahslarni bilish asarni yanada chuqurroq tushunishga yordam beradi.