Jon Lokk

Jon Lokk 1632-yil 29-avgustda Angliyaning Somerset grafligidagi Rington qishlogʻida tugʻilgan. Otasi huquqshunos boʻlib, fuqarolar urushida parlament tomonida jang qilgan. Lokk Londondagi Vestminster maktabida, soʻng Oksforddagi Kraist-Cherch kollejida tahsil oldi. U klassik falsafa bilan bir qatorda tibbiyot va tabiiy fanlarni ham chuqur oʻrgandi, kimyogar Robert Boyl bilan hamkorlik qildi.

1667-yildan Lokk yirik siyosatchi lord Eshli (keyinchalik Shaftsberi grafi) xonadonida shifokor va maslahatchi boʻlib ishladi va shu orqali siyosatga yaqinlashdi. Shaftsberi qirol hokimiyatiga muxolif boʻlgani sababli Lokk ham shubha ostida qoldi va 1683-yilda Niderlandiyaga ketdi. 1688–1689-yillardagi «Shonli inqilob»dan keyin Angliyaga qaytdi. Shu yillarda uning eng mashhur asarlari — «Inson aqli haqida tajriba» va «Bagʻrikenglik haqida maktub» chop etildi. Lokk 1704-yil 28-oktabrda Esseks grafligidagi Outs qoʻrgʻonida vafot etgan.

«Boshqaruv haqida ikki risola» 1689-yilda (sarlavha sahifasida 1690-yil) muallif nomisiz nashr etilgan, ammo uning asosiy qismi bir necha yil oldin, qirol hokimiyati atrofidagi keskin siyosiy kurash davrida yozilgan deb hisoblanadi. Birinchi risolada Lokk qirollar hokimiyati Xudo tomonidan Odam Atoga berilgan otalik hokimiyatidan kelib chiqadi, degan Robert Filmer taʼlimotini rad etadi. Ikkinchi risolada esa tabiiy holat, har bir insonning hayot, erkinlik va mulkka boʻlgan tabiiy huquqlari, hukumatning xalq roziligiga asoslanishi haqidagi gʻoyalarini bayon qiladi.

Asosiy gʻoyalari

• Hukumat fuqarolarning tabiiy huquqlarini himoya qilish uchun mavjud va oʻz kuchini ularning roziligidan oladi.
• Hokimiyat bu vazifaga xiyonat qilsa, xalq uni almashtirish huquqiga ega.
• Bu gʻoyalar Amerika Mustaqillik deklaratsiyasi va keyingi konstitutsiyaviy tafakkurga katta taʼsir koʻrsatgan.