Fukidid

Fukidid miloddan avvalgi taxminan 460-yilda Afinada tugʻilgan. Otasining ismi Olor boʻlgan; oila Frakiya bilan bogʻliq boʻlib, u yerdagi oltin konlaridan daromad olgan deb hisoblanadi. Uning hayoti haqidagi maʼlumotlarning aksariyati oʻz asaridagi qisqa eslatmalarga asoslanadi. Miloddan avvalgi 430-yilda Afinada boshlangan dahshatli oʻlat epidemiyasida u ham kasallangan, ammo omon qolgan va bu ofatni batafsil tasvirlab qoldirgan.

Miloddan avvalgi 424-yilda Fukidid strateg — harbiy qoʻmondon etib saylandi. Biroq u Frakiyadagi muhim Amfipol shahrini spartalik sarkarda Brasid hujumidan saqlab qola olmadi va buning uchun Afinadan yigirma yilga surgun qilindi. Surgun yillarida u urushayotgan ikki tomonning ham vakillari bilan muloqot qilib, maʼlumot toʻplash imkoniga ega boʻlganini oʻzi taʼkidlaydi. Fukidid miloddan avvalgi taxminan 400-yilda vafot etgan, ammo vafotining aniq sanasi va holatlari nomaʼlum.

«Peloponnes urushi tarixi» Afina va Sparta boshchiligidagi ittifoqlar oʻrtasida miloddan avvalgi 431–404-yillarda boʻlib oʻtgan urushni hikoya qiladi. Fukidid asarni urush boshlanishi bilanoq yozishga kirishganini aytadi, biroq hikoya miloddan avvalgi 411-yil voqealarida uzilib qoladi — asar tugallanmagan. Keyinchalik u sakkiz kitobga boʻlingan. Muallif urushning chuqur sababini Afina qudratining oʻsishi va bu Spartada uygʻotgan xavotirda koʻradi. Asardagi Periklning dafn marosimidagi nutqi va Melos muzokaralari jahon adabiyotida mashhur.

Nega oʻqish kerak

• Fukidid voqealarni xudolar irodasi bilan emas, inson manfaatlari, qoʻrquvi va qarorlari bilan tushuntirishga intilgan.
• Asar bugun ham xalqaro munosabatlar va siyosat nazariyasida «kuch siyosati»ning klassik manbai sifatida oʻrganiladi.
• Muallif oʻz kitobini bir martalik tinglov uchun emas, «abadiy mulk» boʻlsin deb yozganini taʼkidlagan.