Charlz Darvin

Charlz Darvin 1809-yil 12-fevralda Angliyaning Shryusberi shahrida tugʻilgan. Otasi shifokor, bobosi Erazm Darvin taniqli olim va shoir boʻlgan. Darvin avval Edinburgda tibbiyotni oʻrgandi, lekin bu soha unga yoqmadi; keyin Kembrijda ruhoniylikka tayyorlandi. Biroq uni tabiat tarixi — oʻsimliklar, hasharotlar va geologiya koʻproq qiziqtirar edi.

1831–1836-yillarda Darvin «Bigl» kemasida dunyo boʻylab sayohat qildi. Janubiy Amerika qirgʻoqlari va Galapagos orollarida toʻplagan kuzatuvlari uni turlarning oʻzgarishi haqida jiddiy oʻylashga majbur qildi. U yigirma yildan ortiq vaqt davomida dalillarni ehtiyotkorlik bilan yigʻdi. 1858-yilda Alfred Rassel Uolles mustaqil ravishda xuddi shunday xulosaga kelgani maʼlum boʻlgach, ikkalasining ishi birgalikda eʼlon qilindi.

«Turlarning kelib chiqishi» 1859-yil 24-noyabrda nashr etildi. Darvin unda tirik organizmlar umumiy ajdodlardan kelib chiqqanini va tabiiy tanlanish orqali asta-sekin oʻzgarishini koʻrsatdi: muhitga yaxshiroq moslashgan individlar koʻproq omon qoladi va nasl qoldiradi. Asar keng ilmiy va diniy bahslarga sabab boʻldi.

Asosiy asarlari

• «Bigl kemasidagi sayohat» (1839)
• «Turlarning kelib chiqishi» (1859)
• «Insonning kelib chiqishi» (1871)

Darvin 1882-yil 19-aprelda Kent grafligidagi Daun uyida vafot etgan va Vestminster abbatligida dafn etilgan. Uning nazariyasi keyinchalik genetika yutuqlari bilan boyitilib, zamonaviy biologiyaning tayanch ustuniga aylandi. «Turlarning kelib chiqishi»ni oʻqish — ilmiy fikr qanday tugʻilishini, qanday sabr va halollik bilan isbotlanishini birinchi qoʻldan koʻrish imkoniyatidir.